ABD, Türkiye ve İran tarafından yakından izlenen 11 Kasım Irak genel seçimlerinde Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani’nin liderliğindeki İmar ve Kalkınma İttifakı, ülke genelinde Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ise Kürdistan bölgesinde önemli bir zafer elde etti. Sudani’nin ittifakının yaklaşık 50 ya da daha fazla sandalye kazanarak parlamentodaki en büyük blok haline geldiği belirtiliyor.
Seçimlerde oyunu bir milyonun üzerine çıkaran KDP bölgede birinci parti, Bafel Talabani’nin lideri olduğu Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ise ikinci sırayı paylaştı. Tartışmalı bölge Kerkük’te ise seçimler Kürt ve Türkmen yarışına sahne oldu. Bir gün önce Kürt ve Türkmenler arasında olaylara sahne olan Kerkük’te KYB arayı açarak 5 sandalye ile zaferini ilan ederken Birleşik Türkmen Cephesi listesi (ITC) iki, KDP ise bir sandalye elde etti.
Ülkenin en büyük dini grubu Sadr Hareketi’nin seçimleri boykot ederek halkı sandığa gitmemeye çağırması beklenen etkiyi göstermedi. AFP’nin aktardığına göre, Irak’ta oy sayımının sürdüğü genel seçimlerde Başbakan Sudani’nin ittifakı “büyük bir zafer” elde etti.
Seçime 9 gün kala, 2 Kasım'da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Bağdat'a gitmişti. Fidan'ın ziyareti sırasında Irak ile Türkiye arasında su anlaşması imzalanmış; bu anlaşma seçim öncesi Ankara'nın Sudani ittifakına bir jesti olarak nitelendirilmişti. Ankara-Bağdat hattında imzalanan yeni anlaşma, ülkenin en önemli sorunlarından biri olan su sorununa Türk şirketlerinin dâhil olduğu bir modernleştirme hamlesiyle çözüm bulmayı hedefliyor.
Sudani’ye yakın iki kaynak, koalisyonun mecliste yaklaşık 50 veya daha fazla sandalyeyle en büyük grubu oluşturduğunu ifade etti. Sudani’nin koalisyonu, başbakanın lideri olduğu “Furatayn Hareketi”, İyad Allavi’nin Ulusal Koalisyonu, Falih el-Fayyad’ın Ulusal Sözleşme İttifakı, İbda Kerbela Koalisyonu, Bilad Sümer Grubu ve Ecil Topluluğu gibi bir dizi Şii siyasi hareketi içeriyor.
Seçimlerde, eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin liderliğini yaptığı Kanun Devleti Koalisyonu seçimler öncesi propaganda sürecinde Sudani ittifakıyla Şii tabandaki nüfuz mücadelesine girdi. Maliki’nin başbakanlık yaptığı 2014’te IŞİD’in yükselişine zemin hazırlamak ve mezhepçi politikalar izlemekle suçlanması ittifakına oy kaybettiren gerekçelerden en önemlisi olarak gösterildi.
Bazı Irak seçim çevrelerinde Hukuk Devleti Koalisyonu ile İmar ve Kalkınma Bloğu arasında yarış devam etse de seçimin galibinin Başbakan Sudani olduğuna kesin gözüyle bakılıyor.
Sünni cephede, eski Meclis Başkanı Muhammed el-Halbusi’nin liderliğindeki Takaddum (İlerleme) Partisi seçimlerin en güçlü aktörlerinden biri oldu. Halbusi’nin partisi, çoğunluğu Sünni olan batı ve kuzey bölgelerinde güçlü bir seçmen desteği ile fark attı. Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde ise Mesud Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), merkezî hükûmet üzerindeki etkisini koruyarak başarılı sonuçlar elde etti.
Biri milyonun üzerinde oy alan KDP’nin önemli rakibi ise Bafel Talabani’nin liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği’de (KYB) Süleymaniye ve Kerkük’te fark attı.
Irak Yüksek Seçim Komisyonu’ndan yapılan açıklamaya göre, genel seçimlerde katılım oranı yüzde 55’in üzerine çıktı. Yaklaşık 21,4 milyon kayıtlı seçmenden 12 milyonunun sandığa gittiği belirtildi. Bu oran, 2021’deki yüzde 41’lik katılıma kıyasla belirgin bir artış anlamına geliyor. Seçim güvenliğinden sorumlu Yüksek Güvenlik Komisyonu Başkanı Korgeneral Kays el-Muhammedavi, seçimlerin “sorunsuz ve şeffaf” geçtiğini, herhangi bir ciddi güvenlik ihlalinin yaşanmadığını vurguladı.
2021'deki son parlamento seçimlerinde sandığa gitme oranı ülke genelinde yüzde 41 olarak açıklanmıştı. Bu seçim için açıklanan yüzde 55'lik katılım oranı, önceki seçime göre yüzde 14'lük bir artışa işaret ediyor. Bu, Irak seçimlerinden önceki düşük katılım öngörülerine bakıldığında bir sürprize işaret ediyor.
Ülkenin en etkili din adamı olan ve seçimlerde favori olarak gösterilen Şii din adamı Mukteda es-Sadr’ın seçim boykotu çağrısına rağmen katılım oranındaki artışın, Irak halkının siyasî değişim arzusunun sürdüğünü göstermesi açısından önemli olduğu belirtildi. Seçim sonuçlarının resmî olarak ilerleyen saatlerde açıklanması bekleniyor.
Ancak gözlemcilere göre, Sudani’nin ittifakı sandıktan güçlü bir şekilde çıkarak, Irak siyasetinde önümüzdeki dönemde belirleyici rol oynayacak.
Irak Federal Kürdistan Bölgesi’nde Erbil, Süleymaniye, Halepçe ve Duhok’ta toplam 2 milyon 488 bin 51 seçmen bulunuyor. 140’ncı Madde kapsamında kalan tartışmalı bölgeler Kerkük, Selahaddin, Ninova ve Diyala ile başkent Bağdat'ta yaşayan Kürtler, yaşadıkları kentlerde aday olan Kürt partilerine yöneldi. Dün gerçekleşen genel oylama için ülke genelinde 8 bin 703 oy merkezi ve 39 bin 285 oy kullanma noktası hazırlandı. Bunlardan 1.543 merkez ve 6 bin 655 nokta Federe Kürdistan Bölgesi’nde kuruldu.
Irak genel seçimlerinin resmî olmayan sonuçlarına göre, açılan yüzde 97 sandıkta KDP, Kürdistan Bölgesi’ndeki sandıklardan 832 bin oy, genelde ise 1 milyon üzerinde oya ulaştı. Bu sonuç kapsamında Kürdistan Bölgesi’nde henüz kesinleşmeyen sandalye dağılımı şöyle gerçekleşti:
-KDP: 21 sandalye
-KYB: 10 sandalye
-Helwest (Tutum) Hareketi: 5 sandalye
-Yeni Nesil (Nwey Nwe) Hareketi: 3 sandalye
-Kürdistan İslami Birlik Partisi (Yekgirtu): 4 sandalye
-İslami Adalet Topluluğu(Komel): 1 sandalye
Erbil merkezli Rûdaw TV’nin ulaştığı Irak Parlamentosu seçimlerine ilişkin ön sonuçlara göre, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Erbil, Duhok ve Musul’da birinci parti konumunda. Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) Kerkük’te yaklaşık 158 bin oy ile birinci sırada. KYB Seçim Merkezi’nden edinilen bilgilere göre, KYB şu ana kadar Kerkük’te 158 bin oy aldı. Ancak genel ve özel oylar tamamlandığında toplam oyun 175 binin üzerine çıkması bekleniyor. KDP Kerkük Seçim Ofisi tarafından yapılan açıklamada ise, kentte toplam oy sayılarının 58 bine ulaştığı ve bu sonuçlara göre iki sandalye kazanmanın beklendiği belirtildi.
Kürt ve Türkmen yarışına sahne olan Kerkük’te Kürtler iki dönemdir ittifak yerine kendi partileri ile seçime giriyor.
Kerkük’te ayrı listelerle seçime giren Kürt partileri Yeni Nesil, İslami Birlik, Helwest ve Adalet Topluluğu milletvekili çıkaramazken, KYB 5, KDP ise 1 sandalye kazandı.
Genel ve özel oyların toplam bin 733 sandık merkezinden 855’inin sonuçlarını içeren ön verilere göre, Irak Birleşik Türkmen Cephesi listesi ise 59 bin 751 oy aldı. Listenin başkanı Erşat Salihi, 23 bin 802 oyla birinci olurken, onu Kahtan Vehbi 10 bin 226 oyla, Mardin Tahsin ise 6 bin 333 oyla takip etti. Arap listeleri arasında, Rakan Cuburi liderliğindeki Arap Koalisyonu yaklaşık 35 bin oy elde etti. Ancak Dakuk ve Dubz ilçelerindeki bazı sandık sonuçları henüz kesinleşmedi. Muhammed Halbusi liderliğindeki Takaddum Listesi, yaklaşık 80 bin oy aldığını ve 2 sandalyeyi garantilediklerini açıkladı. Bu sonuçlara göre Türkmenler 2 sandalye, Arap partileri ise 3 sandalyeyi garantiledi. Kentin azınlıklar kotasından ise Hıristiyanlara bir sandalye ayrılmış durumda.
Seçim propagandasını “1 milyon oy” hedefi ile şekillendiren Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) bu hedefine ulaşırken, parlamentodaki sandalye sayısında azalma olması dikkat çekti. 2021 yılında 31 olan milletvekili sayısı bu seçimde 29’a düştü. Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (YNK) 2021 yılında 17 olan sandalye sayısı ise 18’e yükseldi. Muhalefette son iki seçimdir boy gösteren Yeni Nesil Hareketi’nin 9 olan sandalye sayısı Üç’e gerilerken Helwest sandıkta sürpriz yapan parti oldu. Komele Dadgerî (Adalet Topluluğu) ise 1 sandalye kazandı.
Irak Kürdistan Bölgesi’nin Irak Parlamentosu’nda 15’i Erbil, 18’i Süleymaniye, 11’i Duhok ve 2’si kota olmak üzere 46 sandalyesi bulunuyor.
Irak'ta yapılan genel seçimler, sadece ülkenin iç siyasetini değil, ülke üzerinde etkisi olan İran, Türkiye ve ABD’nin izleyeceği politikaları da değiştirebileceği belirtiliyor. Aynı zamanda İran’ın yıllardır kurduğu etki ağının geleceğinin de alınan seçim sonuçları ile değişebileceğinden söz ediliyor. Bölgesel dengeler, ABD baskısı ve halkın değişim talebi, Tahran’ın elini giderek zayıflatması bekleniyor.
Ülkedeki gelişmeleri yakından izleyen gözlemcilere göre, İran'ın Irak'taki etkisi son yıllarda kademeli biçimde azaldı. Özellikle Kasım Süleymani’nin 2020’de ABD’nin Bağdat’ta düzenlediği hava saldırısında öldürülmesi, Tahran’ın sahadaki koordinasyon gücünü ciddi biçimde zayıflattı. Süleymani’nin halefi İsmail Kaani, aynı etkinliği ve karizmayı sürdüremedi. Buna karşılık, ABD destekli Bağdat yönetimi son dönemde İran yanlısı milis güçleri devlet kontrolü altına alma çabalarını artırdı. İran destekli Haşdi Şabi gruplarının hem siyasi hem ekonomik alanda kurduğu etkinin sınırlandırılması, Tahran tarafından Washington’ın “dolaylı müdahalesi” olarak görülüyor.
Ancak Irak, İran açısından Irak hâlâ stratejik bir öneme sahip. Ülke, hem ABD yaptırımlarına karşı ekonomik bir nefes borusu hem de bölgesel güvenlik açısından tampon bölge işlevi görüyor. Ancak Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani’nin son dönemde Washington ve Arap başkentleriyle ilişkilerini dengeleme çabaları, İran’ın mutlak hâkimiyet iddiasını zayıflatıyor. Bir dönem Irak siyasetinin ritmini belirleyen İran, artık daha çok pazarlık yapan, ikna etmeye çalışan bir aktöre dönüşmüş durumda. Ekonomik bağları ve dini ağları Tahran’a hâlâ önemli bir etki alanı sağlasa da bu nüfuz artık eskisi kadar bütünlüklü değil.
Seçim sonuçları açıklandığında, Tahran açısından en önemli soru şu olacak: İran, Irak’ta hâlâ oyun kurucu mu, yoksa yalnızca süreci izleyen bir aktör mü?
