İnsanlık tarihinin büyük felaketleri savaşlar, salgınlar ve ekonomik çöküşlerle anılır. Oysa bugün yaşadığımız en büyük felaket görünmezdir: Ahlâkın sistemli ve derin bir şekilde çözülmesi.
Teknoloji büyüdü, imkânlar arttı, şehirler gelişti; ancak insanın vicdani kapasitesi aynı hızla büyümedi. Modern birey; her yere yetişen ama kimseye dokunmayan, çok şey bilen ama hiçbir şeyden sorumluluk hissetmeyen bir varlığa dönüştü.
Ahlâk sadece bir davranış biçimi değil, insan olmanın temel şartıdır.
Etrafında aç bir insanı, susuz bir hayvanı görmezden gelen bir kişi gerçekten “ahlâklı” olabilir mi? Bugünün temel sorunu işte burada başlar.
Çağımızın görünmeyen felaketi şudur: İnsan, her şeye hükmetmeyi öğrendi ama kendi vicdanına hükmetmeyi unuttu.
Bugün dünyanın en büyük problemi savaş, ekonomi veya siyaset değil; insanın içindeki ahlaki pusulanın şaşmasıdır.
Ahlak dediğimiz olgu sadece yalan söylememek ya da kimseye zarar vermemek değildir. Ahlak; aç bir çocuğun gözünü görebilmek, susuz bir hayvanın acısını hissedebilmek, mazlumun çığlığına kulak verebilmektir. İnsan olanın sorumluluğu yalnızca kendi çevresiyle sınırlı değildir; hayatın tüm kırılgan halkalarıyla ilgilidir.
Bugün para, gücün tek ölçüsü haline gelmiş durumda. Paranın büyüdüğü her yerde ahlak küçülüyor.
Dünyanın birçok yerinde iyilik için toplanan milyarlarca lira, kötü niyetlilerin elinde bir istismar alanına dönüşüyor.
Yardım duygusu bile kirletilebiliyorsa, ahlaki çöküşün zirveye ulaştığı açıktır.
Bu çöküş; sokakta öldürülen hayvanlarda, şiddete uğrayan kadınlarda, tecavüze maruz kalan çocuklarda, işkence gören insanlarda kendini gösteriyor.
Ahlak bir bütündür; tek bir parçası çürüdüğünde tamamı bozulur.
Hayvana merhametsiz olan insan, insana da merhametsizdir. Kadına şiddeti meşrulaştıran bir toplum adaletten söz edemez. Çevresindeki aç insanı görmeyen bir birey kendini ahlaklı sayamaz.
Byung-Chul Han, modern çağın ahlakı bir “gösteriye” dönüştürdüğünü söyler: Artık insanlar iyi olmak için değil, iyi görünmek için iyilik yapmaktadır.
Slavoj Žižek, bireyin “işine geleni doğru saydığı” bir etik anlayışının dünyayı çürüttüğünü vurgular.
Charles Taylor, toplumların ortak ahlaki zeminini kaybettiğini ve bu nedenle insanların birbirine güvenemez hale geldiğini belirtir.
Psikoloji de bu tabloyu doğrular: Empati yorgunluğu, haz bağımlılığı ve sorumluluk duygusunun kaybı, ahlaki dağılmayı hızlandırmaktadır.
Bugün bir insanın kötülük yapması için şeytan olması gerekmez; sadece görmezden gelmesi, “beni ilgilendirmez” demesi yeterlidir.
Ahlakın en sessiz düşmanı kayıtsızlıktır. Kötülük çoğu zaman büyük bir öfkeyle değil, küçük bir umursamazlıkla başlar.
Ama bu karanlığın içinde hâlâ bir ışık vardır. Ahlakı kaybettik diye geri kazanamayacağımız anlamına gelmez.
İnsanı insan yapan şey aklı değil; kalbin taşıdığı sorumluluktur. Bir kuşun kanadındaki acıya, bir çocuğun açlığına, bir yaşlının yalnızlığına, bir kadının çığlığına duyulan hassasiyet insanlığın son gerçek değeridir.
Bugün dolandırıcıların, hırsızların, emeğe ve alın terine düşman olanların çoğalması tesadüf değildir. Çünkü toplum, en zayıf kaleleri olan ahlak ve vicdanı koruyamaz hale gelmiştir.
Ve daha acısı… Ömrünü çalışarak geçirmiş, ülkesine emek vermiş bir emekliye “çok yaşıyorlar, ölmüyorlar” diyecek kadar acımasız bir dilin normalleşmesidir.
Bir insanın ömrüne edilen bu saygısızlık, yalnızca ahlaksızlığın değil, insanlığın çöküşüdür.
Gerçek ahlak; güçlüye saygı duymak değil, güçsüzü korumaktır.
En savunmasız olanı sahiplenmektir.
Ve unutulmamalıdır ki:
Ahlak sadece iyi insan olmanın değil, insan kalmanın son kalesidir.
Bugünün en büyük meselesi ise insanların bu kaleyi birer birer terk etmesidir.
İşte tam burada durup şunu söylemek gerekir:
Ahlak çökerse, toplum ayakta kalamaz. Çünkü insanlığın son kalesi yıkıldığında geriye sadece güçlünün zulmü, güçsüzün sessizliği kalır.