Dünyada milyarlarca insan yaşıyor.
Yüzlerce ülke, binlerce kültür, milyonlarca farklı hayat…
Ancak değişmeyen bir gerçek var: Her millet, kendi varlığını ayakta tutan değerlere sahip çıkar. Bu yalnızca bayrak, marş ya da resmi tören meselesi değildir; bu, kolektif hafızaya, tarih bilincine ve ortak kimliğe duyulan saygının ifadesidir.
Hiçbir toplum kendi geçmişini kusursuz kabul etmez.
Eleştirir, tartışır, sorgular. Ama bunu yaparken ortak zemini, yani “biz” duygusunu yıkmaz. Çünkü millet olmanın özü, yalnızca aynı toprak parçasını paylaşmak değil; aynı hafızayı, aynı sembolleri ve aynı kader duygusunu paylaşmaktır.
Peki ya biz?
Bir an durup düşünelim. Biz Türk milleti olarak milli değerlerimize gerçekten nasıl sahip çıkıyoruz?
Hitler’i düşünün. Tarihin en karanlık figürlerinden biri. Almanya, onunla yüzleşti; suçlarını kabul etti, dersler çıkardı, eğitim sistemini bu yüzleşme üzerine kurdu. Ama Almanlar, bu yüzleşmeyi kendi devletlerini ve tarihlerini inkâr ederek yapmadı.
Mussolini için de aynı şey geçerli. İtalya, faşizmle hesaplaştı; ancak bu hesaplaşma İtalyan kimliğini yerle bir etmek üzerinden yürümedi.
Amerika’nın savaş politikaları dünyanın dört bir yanında eleştiriliyor; fakat Amerikan vatandaşlarının kendi ülke kimliğini ve kurucu değerlerini sürekli aşağılayan bir dil kullanması yaygın değildir.
Çünkü orada eleştiri ile inkâr, sorgulama ile yıkım arasındaki çizgi korunur.
Bizde ise bu çizgi giderek silikleşiyor.
Eleştiri adı altında, sadece hatalar değil; başarılar da, fedakârlıklar da, ortak semboller de hedef alınıyor. Devlet, millet ve tarih kavramları, bir düşünce alanı değil, bir çatışma alanı haline getiriliyor. Sonuçta tartışma üretmek yerine, toplumsal bağları aşındıran bir dil egemen oluyor.
Şimdi gelin, somut örneklerle bakalım:
Milli bayram törenlerine katılmamak için rapor alan devlet görevlileri… Şehitlerimiz için yapılan saygı duruşlarında ayağa bile kalkmayan bürokratlar… İstiklal Marşı’nı doğru düzgün okuyamayan yöneticiler…
Ülkenin kurucularına hakaret etmeyi entelektüel cesaret sanan sözüm ona aydınlar… “Türk” kelimesinden rahatsız olanlar… Anıtkabir ve Atatürk sözünü duyunca huzursuz olanlar…
Bunlar bireysel tercihler mi? Yoksa daha derin bir zihinsel kopuşun işaretleri mi?
Sorunun kaynağı yalnızca siyaset değil; kültürel bir çözülme yaşıyoruz.
Eğitim sistemimizde tarih bilinci zayıflıyor.
Ortak hafıza, ideolojik kamplaşmaların gölgesinde parçalanıyor. Medya dili sertleştikçe, toplum dili de sertleşiyor. Bir kesim için devlet kutsal, bir kesim için ise düşman. Oysa sağlıklı toplumlarda devlet ne kutsal bir puttur ne de yıkılması gereken bir düşmandır; devlet, milletin kurumsallaşmış iradesidir.
Yakın tarihimize ve coğrafyamıza bakın. Milli değerlerine sahip çıkmayan, kendi tarihine yabancılaşan, devlet bilincini kaybeden ülkelerin akıbeti ortada.
Ortak kimliğin dağıldığı, devlet kurumlarının çöktüğü, dış müdahalelere açık hale gelen toplumların nasıl savrulduğunu görmek için çok uzağa gitmeye gerek yok. Liderlerinin heykelleri yabancı askerler tarafından yıkılırken alkışlayanlar oldu. O alkışların ardından gelen şey özgürlük değil; kaos, yoksulluk ve sahipsizlik oldu.
Burada mesele tek tek liderler değildir. Mesele, liderler üzerinden yürütülen tartışmaların, millet bilincini ve devlet geleneğini hedef alacak noktaya taşınmasıdır. Çünkü bir toplum, kendi kurucu hafızasını reddettiği anda, geleceğini de belirsizliğe teslim eder.
Şu soruyu sormak zorundayız: Biz gerçekten özgür bir tartışma mı yürütüyoruz, yoksa yıkıcı bir dil mi üretiyoruz?
Eleştiri, bir toplumu güçlendirir. Ama eleştirinin amacı onarmak değil de yok etmekse, geriye güçlenmiş bir toplum değil, parçalanmış bir kitle kalır. Sorgulama, değerleri derinleştirir; inkâr ise onları boşaltır. Aradaki fark, bir toplumun kaderini belirler.
Bu yüzden bu mesele bir fikir tartışması değil; bu bir varlık meselesidir.
Bir ülkeyi ayakta tutan yalnızca anayasası, kurumları ya da ordusu değildir.
Onu ayakta tutan; ortak sembollere duyulan saygı, ortak geçmişle kurulan bağ ve ortak geleceğe duyulan inançtır. Bunlar zayıfladığında, geriye yalnızca aynı coğrafyada yaşayan ama aynı topluma ait hissetmeyen kalabalıklar kalır.
Sevgili dostlar bu yazıyı okuduktan sonra başınızı yastığa koyup sadece şunu düşünmenizi rica ediyorum: Biz milli değerlerimize gerçekten sahip çıkıyor muyuz? Yoksa eleştiri adı altında onları yıpratıyor, tartışma kisvesi altında değersizleştiriyor muyuz?
Belki de artık sormamız gereken soru şu: Bir millet olarak birbirimizi ikna etmeye mi çalışıyoruz, yoksa birbirimizi tüketmeye mi?
Sizce biraz durup düşünmenin zamanı gelmedi mi?